Μεσόγειος και γεωπολιτική του Green Deal

maniatis

του καθ. Γιάννη Μανιάτη

Για πάνω από έναν αιώνα, η παγκόσμια Γεωπολιτική της Ενέργειας διαμορφώθηκε από τις ανάγκες πρόσβασης σε πηγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Ε.Ε, εξαρτημένη κατά 75% σε φυσικό αέριο και κατά 85% σε πετρέλαιο από τρίτες χώρες (κυρίως Ρωσία), διαμόρφωσε μια διεθνή ενεργειακή στρατηγική, που επικεντρώθηκε στην προώθηση αγωγών και δικτύων (τα γνωστά Projects of Common Interests – PCIs), για εισαγωγή ενεργειακών προϊόντων από διαφορετικές πηγές και διαφορετικές διελεύσεις, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης. Η προσωπική μου συμμετοχή στην υλοποίηση των διερχόμενων από την Ελλάδα αγωγών T.A.P. (από Κασπία), I.G.B. (προς Βουλγαρία - Ρουμανία) και EastMed (Ανατολ. Μεσόγειος), με δίδαξε ότι οι διεθνείς ενεργειακές πρωτοβουλίες της Ε.Ε. παίζουν σημαντικό ρόλο στην περιφερειακή σταθερότητα. Η ανάγκη πολλών χωρών να έχουν πρόσβαση στους T.A.P. και I.G.B. (Βουλγαρία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Ιταλία, Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κροατία, Σερβία, Σλοβενία) διαμορφώνουν, με οριζόντιο άξονα τον T.A.P., έναν πρώτο κάθετο άξονα στα ανατολικά Βαλκάνια (I.G.B. - Vertical Corridor) και έναν δεύτερο κάθετο άξονα στα δυτικά Βαλκάνια (I.A.P.).

Ο αγωγός EastMed, τον οποίο επίσης εντάξαμε από το 2013 για χρηματοδότηση στα PCIs, έχει λειτουργήσει ως καταλύτης για διμερείς και τριμερείς συμφωνίες Ελλάδας, Ισραήλ, Κύπρου, Αιγύπτου, ΕΕ και ΗΠΑ, ενώ επιπλέον, έδωσε ώθηση στη δημιουργία του EastMed Gas Forum, το οποίο αποτελεί σημαντικό πολιτικό επίτευγμα συνεργασίας Ισραήλ, Αιγύπτου, Ιορδανίας, Παλαιστινιακής Αρχής, ΗΠΑ και ΕΕ.

Ανάλογο ρόλο διαδραματίζουν τα δυο υπό κατασκευήν ηλεκτρικά καλώδια των 2000MW το καθένα, που διέρχονται από Ελλάδα και συνδέουν Ασία - Ευρώπη (EuroAsia Interconnector - Ισραήλ, Κύπρος, Ελλάδα) και Αφρική – Ευρώπη (EuroAfrica Interconnector - Αίγυπτος, Κύπρος, Ελλάδα).

Τα παραπάνω τεκμηριώνουν την πεποίθησή μου ότι η Ανατολική Μεσόγειος μπορεί να αναδειχθεί στη νέα ελπιδοφόρα πηγή ενεργειακής τροφοδοσίας της Ε.Ε.

Όμως, ενόψει του European Green Deal αναφύονται νέες προκλήσεις, στις οποίες η ΕΕ πρέπει να απαντήσει, ώστε:

  1. Να γίνει ο παγκόσμιος ηγέτης της παγκόσμιας ενεργειακής και ψηφιακής μετάβασης
  2. Να απαντήσει στους νέους κινδύνους ασφάλειας κι εξάρτησης.

Προκειμένου το Green Deal να είναι αποτελεσματικό, η Ε.Ε. πρέπει να εξαγάγει τις προτεραιότητές του (τεχνολογίες χαμηλού άνθρακα, ανανεώσιμα, αποθήκευση, ενεργειακή αποδοτικότητα, έξυπνα δίκτυα, υδρογόνο). Η ίδια εκπέμπει μόλις το 8% των παγκόσμιων εκπομπών αέριων ρύπων, επιτυγχάνοντας τα τελευταία 30 χρόνια να αυξήσει το ευρωπαϊκό ΑΕΠ κατά 61% και ταυτόχρονα να μειώσει τις εκπομπές αερίων κατά 23%.

Πρώτο, οι προσπάθειες της ΕΕ θα ακυρωθούν εάν αρχίσουν ευρωπαϊκές εταιρείες, προκειμένου να παραμείνουν ανταγωνιστικές, να μεταφέρουν την παραγωγή τους σε χώρες με λιγότερο αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανονισμούς, δημιουργώντας το φαινόμενο «διαρροή άνθρακα» (carbon leakage), με τελικό αποτέλεσμα οι εκπομπές να μη μειωθούν. Για να προστατεύσει τη στρατηγική της η Ε.Ε., πρέπει να εφαρμόσει έναν μηχανισμό συνοριακής «προσαρμογής άνθρακα» συμβατού με τις αρχές του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (W.T.O.), ώστε να επιβάλει φόρους άνθρακα σε συγκεκριμένες εισαγωγές και να διασφαλίσει την ολοκλήρωση των περιβαλλοντικών πολιτικών της Ε.Ε.

Δεύτερο, η ενεργειακή μετάβαση θα επηρεάσει τους προμηθευτές παραδοσιακών (ρυπογόνων) ενεργειακών προϊόντων. Η Ε.Ε. εισάγει πάνω από 300 δις € ορυκτά καύσιμα, με το 40% αυτών να προέρχονται από Ρωσία. Επιπλέον, η ΕΕ πρέπει να υποστηρίξει τη διαφοροποίηση των οικονομιών των παραδοσιακών της προμηθευτών όπως Αλγερία, Μαρόκο κ.α. στην κατεύθυνση των Ανανεώσιμων Πηγών και του Υδρογόνου, που θα μπορούσαν να τα εξάγουν και στην Ευρώπη. Η Γερμανία ήδη έχει υπογράψει σχετική συμφωνία για εξαγωγές υδρογόνου από παραγωγή στο Μαρόκο. Στην ίδια κατεύθυνση, πρέπει να υποστηριχθούν οι διεθνείς πρωτοβουλίες για κινητοποίηση διεθνών κλιματολογικών χρηματοδοτήσεων για ομαλή, δημοκρατική και Δίκαιη Ενεργειακή και Ψηφιακή Μετάβαση. Μια ανεξέλεγκτη ενεργειακή μετάβαση είναι βέβαιο ότι σε βάθος χρόνου θα χειροτερεύσει τις ανισότητες ανάμεσα στις ανεπτυγμένες και τις υπό ανάπτυξη χώρες, με συνακόλουθα προβλήματα σε κύματα μετανάστευσης, κοινωνικών αναταραχών, εμφυλίων. Εξάλλου, η παροχή δανείων, εγγυήσεων κι επιδοτήσεων για προγράμματα Πράσινης Ενέργειας στις χώρες αυτές, θα δημιουργήσουν επιχειρηματικές ευκαιρίες και νέες αγορές στην ευρωπαϊκή βιομηχανία.
Τρίτον, η Ε.Ε. πρέπει να διαχειριστεί νέους κινδύνους ασφάλειας κι εξάρτησης, που προκύπτουν από τις εισαγωγές από τρίτες χώρες, πρώτων υλών και μετάλλων που είναι απαραίτητα για τις εναλλακτικές και ψηφιακές υποδομές (φωτοβολταϊκά, αιολικά, μπαταρίες, ηλεκτρικά οχήματα, smartphones, computers, κ.α.) και να διαμορφώσει στρατηγικό σχέδιο εναλλακτικών τροφοδοσιών και αποφυγής υπερεξάρτησης από π.χ. την Κίνα. Ένα συμβατικό αυτοκίνητο χρειάζεται 20krg χαλκό, ενώ ένα ηλεκτρικό, πάνω από 80 kgr. Μέχρι το 2050, σύμφωνα με τη World Bank, θα απαιτηθούν πενταπλάσιες ποσότητες γραφίτη, λίθιου και κοβάλτιου, τριπλάσιες ίνδιου και βανάδιου, διπλάσιες νικέλιου, ενώ συνολικά έως το 2050, οι εισαγωγές ορυκτών πρώτων υλών θα διπλασιαστούν.

Συμπερασματικά, συνιστά υπαρξιακή ανάγκη για την Ε.Ε. να διαμορφώσει κι εφαρμόσει μια ενιαία και αποτελεσματική ευρωπαϊκή ενεργειακή διπλωματία, παρά το γεγονός ότι όλα τα κράτη - μέλη διστάζουν να της μεταβιβάσουν αρμοδιότητες εξωτερικής πολιτικής, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τις διαφωνίες σχετικά με τον αγωγό φυσικού αερίου Ρωσίας - Γερμανίας Nordstream ΙΙ.

Όμως, η παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση και ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελούν ιδανικές ευκαιρίες, η Ε.Ε. να γίνει παγκόσμιος ηγέτης στους τομείς αυτούς . Η Ευρώπη χρειάζεται μια ενεργειακή και ψηφιακή στρατηγική με όραμα, που να βασίζεται στην ενιαία αντίληψη των κρατών και κοινωνιών της, για τον παγκόσμιο ρόλο της Ε.Ε.

Pin It

eep logo